100. Yıla Özel Araştırma: Cumhuriyetimizin Değerleri Değişiyor mu?
Cumhuriyetimizin kuruluş değerlerinin günümüz Türkiye’sinde bulduğu karşılığın
tespit edilmesi ve kavramların geçmişten bugüne hizalanması için tasarlanan iki aşamalı
araştırmanın ilk sonuçlarına göre, halkın Cumhuriyet’in karakteri olarak tanımladığı
11 değer bulunuyor ve Cumhuriyetimizin bir uzlaşı platformu olduğunu gösteriyor.
Araştırmanın ikinci aşamasında ise söz konusu 11 değeri taşıdığı düşünülen şirketler ve markalar da belirlenecek.
Araştırma sonuçlarını Tarih Vakfı Eski Başkanı Prof. Dr. Mehmet Öznur Alkan değerlendirdi.
Pazarlama ve iletişim dünyasının saygın mecrası Marketing Türkiye ile Aksoy Araştırma iş birliği
ve Deloitte Türkiye uzmanlığıyla, 100. yılında Cumhuriyetimizin toplumda karşılık bulan değerlerini
ortaya koyan bir araştırma gerçekleştirdi. Türkiye temsili 12 ilde cinsiyet, yaş, sosyo-ekonomik statü
ve bölge dağılımı kotasıyla Mayıs 2023’te gerçekleştirilen çalışmaya 1067 kişi katıldı. Araştırmaya
katılanların ‘Cumhuriyet değerleri nelerdir?’ sorusuna verdiği yanıtlar, değerlerin muhataplarındaki
derinlikli anlamını da ortaya koydu. Açık uçlu sorularla yapılan çalışmanın ilk çıktıları 42
tanımlamanın olduğunu gösterdi. Birbirini tamamlayan kavramların konsolide edilebilirliği yine bir
araştırmayla sorgulandı ve 11 özgün değer ortaya çıktı. Araştırma sonucuna göre Cumhuriyetimizin
100. yılında kamuoyunun zihninde yer edinmiş 11 değer şöyle sıralandı: Yenilikçi, Umut Veren,
Özgürlükçü, Kurumsal, Bağımsızlık, Fırsat Eşitliği, İnsana Yatırım, Dayanışma, Geleceği Yakalamak,
Devrimci, Özgünlük.
Çalışmayla ilgili değerlendirmelerde bulunan Marketing Türkiye Genel Yayın Yönetmeni Günseli
Özen; “Endeks, ‘Cumhuriyet Değerlerini Taşıyan Markalar’ı halkın seçimiyle ortaya koyarken tam
100 yıl sonra Türk halkının Cumhuriyet’i hangi değerler üzerinden tanımladığını da gösteriyor. Ne
mutlu ki sonuçlar 100 yıl sonra bile toplumun Cumhuriyeti, ideolojik tartışmalardan uzak, bir uzlaşı
platformu olarak gördüğünü ortaya koyuyor” dedi.
“Cumhuriyet Değerleri İçselleştirilmiş Durumda Ancak Her Şey Değişmeye Devam Ediyor”
Araştırma sonuçlarını ve ortaya koyulan 11 Cumhuriyet değerini, Tarih Vakfı Eski Başkanı Prof. Dr.
Mehmet Öznur Alkan yorumladı. Cumhuriyet ve değerlerini içten bir şekilde sahiplenmenin ve onur
duymaya yönelik artan bir heyecanın varlığını görmenin çarpıcı olduğunu ifade eden Prof. Dr.
Mehmet Ö. Alkan, önceki dönemlerde göstermelik ve resmi olarak yapılan Cumhuriyet
kutlamalarının, uzunca bir süredir sivil (gayrı resmi) ve toplumsal bir benimseyişle kutlandığının, dile
getirildiğinin ve sahiplenildiğinin altını çiziyor. Prof. Dr. Alkan’ın araştırmaya dair görüşleri şöyle:
“Yalnızca 35 yıllık hocalık hayatımdan yola çıkarak Cumhuriyet değerleri hakkındaki izlenimlerimi
paylaşacak olursam, öncelikle toplumun büyük bir kesimi tarafından Cumhuriyet'in aslında
içselleştirildiğini söyleyebilirim. Ayrıca bağımsızlık ve kendi kendini yönetme konusunda
Cumhuriyet’in katkısına bağlılığın olduğunu da açıkça görebiliriz. Son olarak da özellikle kadın
öğrencilerimizin Cumhuriyet ile önceki döneme göre daha özgür ve eşit bir statü kazandıklarına dair
bir sahiplenme söz konusudur.”
Araştırma sonucunda yeni değerlerin ifade edildiğini gördüğünü söyleyen Prof. Dr. Alkan şöyle
devam etti: “Ancak elbette dünyanın değişimiyle berber Türkiye de değişiyor. Türkiye'yi devlet ve
özel sektör olarak yöneten kuşakların çok büyük bir çoğunluğu soğuk savaş döneminde doğmuş ve
yetişmiş durumdalar. İki kutuplu dünyanın dikotomik bakış, düşünce ve siyaset tarzıyla yetiştiler ve
yönetiyorlar. Oysa 2000’li yıllar kuşağı teknolojinin içine doğduğu gibi ülke içi ve dışı kesimlerle hızlı
bir bağlantı kurabiliyor. Ancak en büyük zaafları bireyci, sosyal medyada örgütlenebilen ama gerçek
hayatta sosyalleşmekten kısmen uzak ve içinden çıktıkları topluma ve insanlığa duyarsız kalmaları, bir
borç hissetmemeleri. Bu konudaki hatırlatma görevi de önceki kuşağa düşüyor. Genç kuşak hem
teknolojiyi kendiliğinden kullanma üstünlüğü hem de sanıldığından daha fazla evrensel değerlere bağlı
olarak yetişti. Her toplumda bulunan yüzde 10-15 civarındaki gerici potansiyel hariç tutulursa Türkiye
bütün zorluklara rağmen daha çağdaş, daha modern, daha özgür, daha adil ve her alanda daha eşit bir
Türkiye özlemini hayata geçirmeye kararlı gözüküyorlar.”
Değerler arasında “demokrasi” ve “katılım” ifade edilmemiş
Araştırma sonucunda ortaya koyulan değerler arasında “demokrasi” ve “katılım”ın ifade edilmemiş
olmasının kendisini hayal kırıklığına uğrattığını ifade eden Prof. Dr. Alkan; “Bazen Cumhuriyet ve
demokrasi iç içe geçmiş gibi düşünülür. Oysa demokrasi ve Cumhuriyet iki ayrı kavram. Her
demokrasi Cumhuriyet olmadığı gibi her Cumhuriyet de demokrasi değil. Bununla birlikte yönetime
katılma ve demokrasi konusundaki ifade eksikliği benim açımdan dikkat çekici olduğu gibi bu konu
Cumhuriyet'in ikinci yüzyılı açısından da hayati bir değer taşımaktadır” dedi.
Cumhuriyet Değerlerini Taşıyan Markalar 6 Ekim’de Açıklanacak
İlk aşamasında Cumhuriyet değerlerinin arandığı araştırmanın ikinci aşamasında ise bir hatırlatma
yapmaksızın serbest çağrışımla ilk araştırmada tespit edilen değerleri hangi markaların taşıdığı
soruldu. Araştırmada sonuçlar belirlenirken farklı sektörlerden kurumlar yerli, yabancı ya da çok
uluslu ayrımı gözetilmeksizin öne çıkanlar olarak listelendi. Araştırma sonucunda “11 Cumhuriyet
Değerini” taşıyan markaların yer aldığı 11 adet liste oluştu. Diğer taraftan online olarak “Eşzamanlı
Pulside Mobil Paneli”nde gerçekleştirilen çalışmada, yüzde 95 güven aralığı ve yüzde 2,5 hata payıyla
değerlerle markaların eşlenmesi sağlandı. Farklı değerlerde farklı ağırlık puanları elde eden tüm
markalar bütüncül olarak değerlendirildi ve “Cumhuriyet Değerlerini Taşıyan Markalar” 12. liste
olarak ortaya kondu.
Araştırmanın sonucunda belirlenen “Cumhuriyet Değerlerini Taşıyan Markalar” 6 Ekim’de
Cumhuriyetin 100. yılına özel, “Geçmişten Geleceğe” ana temasıyla gerçekleştirilecek Cumhuriyet
Balosu’nda açıklanacak.
